Prvi objekti valjevske bolnice

ŽITELjI grada na Kolubari su svakodnevno prolazili pored zgrada u Ulici vojvode Mišića, nekada Ulici kralja Aleksandra, i ne sluteći da su to, zapravo, bili prvi objekti koji su namenski izgrađeni za - bolnicu. Decenijama se, naime, smatralo da je od stare medicinske ustanove ostao sačuvan samo nekadašnji Hirurški paviljon, u kojem se danas nalazi Valjevski istorijski arhiv, a onda je, istražujući prošlost vek i po stare Valjevske bolnice, direktor i kustos ovdašnjeg Narodnog muzeja dr Vladimir Krivošejev posebnu pažnju posvetio malo poznatoj fotografiji koju je 1914. snimio holandski hirurg dr Arijus van Tinhoven, član međunarodne lekarske misije u Srbiji tokom Velikog rata. Ispod tog foto-zapisa je stajao potpis - "u vrtu Valjevske bolnice".

- Pored parkovski uređenog dvorišta, na snimku se vide i dva objekta koja po izgledu nisu odgovarala i danas postojećoj zgradi nekadašnjeg Hirurškog paviljona - kaže dr Krivošejev. - Ne pomišljajući da te zgrade uopšte postoje, proverio sam katastarske planove s početka 20. veka, te prepoznao njihov izgled i lokaciju. Nisu se nalazile zapadno od Hirurškog paviljona, uz Pop-Lukinu ulicu, kako se ranije smatralo, već nekoliko desetina metara istočno od njega.

I, na licu mesta, zgrade koje se nalaze u krugu kasarne, pa se pretpostavljalo da su to stari vojni objekti, dr Krivošejev je prepoznao kao najstarije namenski građene objekte Valjevske bolnice. Podignuti su 1884, a useljeni godinu kasnije.

Snimak dr Arijusa van Tinhovena

- Od tri objekta, dva su sačuvana u nepromenjenom obliku, a treći objekat je srušen, verovatno prilikom gradnje vojnog stacionara - tumači dr Krivošejev. - Ove dve zgrade decenijama nisu bile uočljive jer ih je zaklanjalo nekadašnje zdanje Sekretarijata unutrašnjih poslova u Valjevu, srušeno tokom NATO bombardovanja 1999. Na to da budu "nevidljive", uticala je i "vojna tajna", a kada je, 1954, Valjevska bolnica preseljena na sadašnju lokaciju, stari bolnički kompleks je podeljen na dva dela. Zapadni, onaj uz Pop-Lukinu ulicu, zadržao je civilne namene, dok je istočni pripao vojsci i odmah je ograđen visokom zidanom ogradom. Onda je zaborav, izazvan protokom vremena i smenama generacija, učinio svoje.

ZAŠTITA "POD HITNO"

- I KADA su kolege iz Zavoda za zaštitu spomenika kulture popisivale značajne objekte u Valjevu, registrovali su današnji Arhiv, sa njegovim depoom, nekadašnjim Hirurškim paviljonom iz 1906. i 1907, kao staru Valjevsku bonicu - kaže dr Krivošejev. - Ali zbog vojne tajne nisu imali pristup vojnim parcelama, pa su bolnički objekti iz 1884. i 1885. ostali neprepoznati i neregistrovani, ali i nezaštićeni kao kulturno dobro, što bi moralo da se ispravi po hitnom postupku.