Vršac: Staljinove knjige nisu spaljene

VRŠAC - U Gradskoj biblioteci u Vršcu ponovo su dostupne knjige koje su 1951. godine, po naređenju tadašnje lokalne vlasti morale biti - uništene! Reč je o kolekciji od 190 publikacija na srpskom i 29 na rumunskom jeziku, u kojima se afirmativno govori o društveno-političkim, ekonomskim i kulturnim prilikama u SSSR posle Drugog svetskog rata.

Bibliotekarka Dragana Rakić objašnjava za "Novosti" da su ove knjige sačuvane zahvaljujući hrabrosti tadašnjeg upravnika biblioteke Stevana Žurža. On je kataloške listiće uklonio iz lisnog kataloga, a knjige sakrio u dve kartonske kutije i zaturio u bibliotečkom depou.

- Vremenom su i sami bibliotekari zaboravili na njih. Pronađene su tek 1998. prilikom sređivanja magacina. Međutim, tada su bile stavljene na policu koja se nalazi iza velikog stuba, tako da su, takoreći, i dalje bile skrivene od očiju javnosti - priča Rakićeva, koja je sve te naslove pre mesec dana unela u elektronski katalog i ponovo učinila dostupnim.

"Zabranjeni fond" pretežno čine izdanja Društva za kulturnu saradnju Jugoslavije sa SSSR, koja su izlazila od 1946. do 1948. godine, kao i izdanja Rumunske komunističke partije na maternjem jeziku. A, nepoželjni autori uglavnom su bili Lenjin, Staljin i Milovan Đilas.

Značaj ovog fonda nije toliko u vrednosti samih knjiga, već u tome što svedoči o jednom istorijskom dobu i tadašnjim (ne)prilikama.

- Bilo je to vreme Informbiroa i političke napetosti između Titove Jugoslavije i Staljinovog SSSR. Ako ste ove knjige imali u svom vlasništvu ili ste ih čitali, mogli ste da završite kao politički zatvorenik na Golom otoku. To se, uostalom, desilo i upravniku Žuržu - ističe Dragana Rakić.

Ova kolekcija prvi put je posle 66 godina boravka u mračnim depoima biblioteke, javnosti prikazana na naučnom skupu "Biblioteke i identitet", nedavno održanom u Pančevu. Vrščani će uskoro moći da je vide na izložbi, koja će biti upriličena u Gradskoj biblioteci.

Ovo nije bio jedini slučaj da su u burnim vremenima tokom i posle Drugog svetskog rata u Vršcu hrabri bibliotekari sačuvali knjige. Prvi put to je bilo 1941. kada je grupa mlađanih vršačkih Nemaca upala u biblioteku i tražila da se spale srpske knjige. Tadašnji bibliotekar Feliks Mileker isterao ih je napolje uz reči: "Ovo nisu knjige racke, nego gradske! Marš napolje!".

Jedan od zabranjenih naslova Fond Gradske biblioteke

"AMERIČKA PROPAGANDA"

- Interesantno je da su u "istom paketu" nalaze i četiri knjige koje govore o američkom privrednom i kulturnom bumu neposredno po završetku Drugog svetskog rata, u izdanju Informativne službe SAD - dodaje naša sagovornica. - Tu je i nekoliko knjiga, koje se bave četničkim pokretom u Srbiji i ustaškim u Hrvatskoj, dok je najvrednija "Put Njegovog Visočanstva naslednika prestola Aleksandra", štampana u Državnoj štampariji na Krfu 1916. godine, koja svedoči o važnoj diplomatskoj aktivnosti Srbije tokom Prvog svetskog rata.