Lubardino Skadarsko jezero

OBELEŽAVANjU 110 godina od rođenja našeg velikog slikara Petra Lubarde (1907-1974) sutra od 19 časova priključiće se i Nacionalna galerija (Dositejeva 1), izložbom “Sa Pavlove strane”. Postavku u čast jubileja otvoriće profesor Ješa Denegri i istoričar umetnosti Petar Ćuković, a pratiće je i studija o Lubardi ova dva autora.

- Ova studija se fokusira na deo umetničkog opusa koji je bio izložen na Venecijanskom bijenalu, a koji je odredio mesto Petra Lubarde u našoj modernoj umetnosti - kaže Miroslav Rodić, vlasnik Nacionalne galerije. - Traganje za autentičnim likovnim izrazom, ispoljeno u opusu na temu crnogorskog pejzaža, viđenog i proviđenog, sa Pavlove strane, ostavilo je čitav serijal slika sa pogledom na Skadarsko jezero.

Naime, među umetnicima koji su predstavljali FNRJ, na prvom posleratnom nastupu na Bijenalu u Veneciji 1950. godine, bio je i Petar Lubarda, koji je izložio 14 dela, nastalih tokom njegovog boravka u Crnoj Gori, od 1946. do 1950. godine.

Među pet slika pod nazivom “Panorama del Montenegro”, bilo je izloženo i ulje na platnu kojem je posvećena studija, a prikazuje predeo iz okoline Skadarskog jezera. Denegri u svom tekstu ovo delo imenuje (prema tome kako je bilo potpisano na Bijenalu) “Predeo iz Crne Gore”, dok Ćuković koristi naziv “Pogled na Skadarsko jezero (sa Pavlove strane)”.

- Ova slika je najpre jedinstvena po tome što se, kao prizor, načelno drži korektnog izgleda samoga motiva - ističe Ćuković. - Motiv je odmah prepoznatljiv, ljubiteljima crnogorske prirode svakako poznat kao jedan od onih prizora koji se sada preporučuju i u turističkim bedekerima, kao i objektivima profesionalnih i amaterskih fotografa. Upoređivanjem Lubardine slike i neke fotografije ovog motiva nije teško ustanoviti kako su podudarnosti više nego očite. Nema sumnje, slika priziva, poštuje, pridržava i slavi neobičnu lepotu prirode i njenoga tvorca.

Već od 1947. godine, primećuje Ćuković, zona Skadarskog jezera je jedno od čestih Lubardinih odredišta, u potrazi za motivima njegovih slika:

- Zahvaljujući susretima i sa ovim ambijentom nastaje značajan broj slika, bezmalo jedan mali opus, na kojem su takođe vidljive neke od ključnih Lubardinih idejno-umetničkih preokupacija tokom ovog prelomnog poratnog perioda - objašnjava istoričar umetnosti.

Upravo pejzažima izloženim na 25. Bijenalu u Veneciji, smatra profesor Denegri, Lubarda se definitivno odvaja od tipičnih predstava socijalističkog realizma:

- Sam Lubarda će kasnije posvedočiti kako je ovaj prelazni period primene socrealističke tematike, koju je prihvatio bez prinude i po iskrenom ubeđenju, bio za njegovo slikarstvo od koristi zato jer je time savladao zadatak “kompozicije velikog formata”, da bi ga tek direktni susret sa prirodom definitivno oslobodio bilo koje druge obaveze osim one da jedino što želi jeste da “slika po vlastitoj volji”- naglašava Ješa Denegri.

Deset godina posle prvog, usledio je i drugi nastup Petra Lubarde u paviljonu Jugoslavije na 30. Bijenalu u Veneciji 1960. godine, zajedno sa skulpturom Dušana Džamonje, a po izboru komesara i direktora Moderne galerije u Ljubljani Zorana Kržišnika.

- Lubarda je bio zastupljen sa 17 slika nastalih između 1957. i 1960. godine - piše Denegri. - Za oba njegova bijenalska nastupa u Veneciji - za razliku od onih pravovremenih, ovenčanih međunarodnim uspesima i nagradama na bijenalima u Sao Paulu 1953. i u Tokiju 1955. - možda nije preterano reći da se prvi dogodio prerano, a drugi prekasno.

GUŠENjE LIČNE DRAME

SA novim posleratnim poretkom, u kome je presudnu ulogu imala komunistička ideologija, prema Ćukovićevom mišljenju, Lubarda se suočio dvojako: s jedne strane je gradio novo društvo, a sa druge se suočio sa ličnom tragedijom. Odmah posle rata, bez suda i presude, kao izdajnik je ubijen njegov otac, oficir Kraljevine Jugoslavije:

- Sav Lubardin “polet” u prihvatanju novog društva, sva “priznanja” koja je od tog društva dobio, sav javni ugled koji je u njemu imao, nisu mogli kompenzovati ovu duboku ličnu dramu koju je u javnom životu potiskivao i gušio - objašnjava Ćuković.