Boris Podreka i beogradsko blago

PRILIKOM posete našoj prestonici, austrijski arhitekta Boris Podreka zapazio je da je grad veoma prljav, što je opisao rečima da “Beograđani gaze po fekalijama”. Saglasno svojoj tvrdnji, ovaj arhitekta se latio “teškog posla” da poploča centar grada i “upristoji pešačke površine” po ugledu na Beč. Podrekin projekat popločavanja krova buduće podzemne garaže na Studentskom trgu samo je uvod u njegovo generalno spremanje centra grada i “čišćenje od fekalija”. Međutim, da ovaj arhitekta iole poznaje istoriju grada, znao bi da Beograđani umesto po fekalijama, gaze po neprocenjivom arheološkom blagu. Njegovo neznanje je razumljivo, jer se nikada nije bavio arheologijom Beograda. Međutim, ne postoji opravdanje za naše vlasti i državne institucije, koje umesto da štite spomenike kulture, prema nacionalnom blagu se odnose bukvalno kao prema “Podrekinim fekalijama”. Tokom proteklih nekoliko decenija, brojni arheološki lokaliteti koji su morali da budu sačuvani, uništeni su i bespovratno izgubljeni.

Po broju arheoloških nalazišta, Beograd je jedna od najbogatijih evropskih prestonica. Međutim, strane turiste koji dođu u Beograd sa ponosom vodimo u arheološki park Viminacijum, smešten usred njiva na području kopova rudnika i termoelektrane “Kostolac”. Jednakovredno blago na području beogradskog antičkog Singidunuma ili zemunskog Taurunuma još uvek je skriveno od javnosti. Arheološke vrednosti u centru Beograda zapostavljene su do te mere da su fizički ugrožene nerazumnim urbanističkim planiranjem.

Poznato je da sami ne znamo da cenimo kulturna dobra koja imamo. Zato, ne možemo da očekujemo da drugi to čine za nas. Danas, kao savremena bajka liči davna ponuda iz sedamdesetih grupe stranih arheologa koja je, uz podršku vlade SAD, predložila da na mestu današnje Sremske Mitrovice sagradi potpuno nov grad, da bi zauzvrat dobila dozvolu za istraživanje na arheološkom lokalitetu rimskog Sirmijuma. Arheološka nalazišta, antički gradovi i drugi slični lokaliteti u Srbiji, a posebno u Beogradu, sve češće doživljavaju sudbinu urušavanja i besmislenog pustošenja u kojima neretko učestvuju i predstavnici vlasti. Domaći urbanisti nemaju znanja ni sluha za antičke lokalitete, koji sve češće postaju građevinske lokacije mešetara.

Ali, kako štite svoje istorijsko blago u Podrekinom Beču? U središtu Mihaeler Placa, ispred Hofburga, gradski trg je ustupio mesto arheološkim iskopinama koje su 1991. javno izložene u sastavu postavke Bečkog muzeja. Projekat koji otkriva vekovima skriveno nacionalno blago Austrije pod pločnikom trga izradio je najznačajniji austrijski postmodernista, arhitekta Hans Holajn. Za razliku od Holajna, koji je bio svestan postojanja kulturnih dobara ispod bečkih ulica, Podreka se bavi šminkanjem trotoara i čišćenjem Beograda od samo njemu vidljivih fekalija.