DNEVNIK ZABLUDA: Investitorski urbanizam

URBANIZAM je naučna disciplina koja proučava međuodnose stanovnika gradova i izgrađenog okruženja. Zajedno sa urbanim planiranjem i urbanom sociologijom, on oblikuje savremene gradove i utiče na način života u njima. Međutim, postoje slučajevi kada gradnja izmakne iz ruku urbanista i pređe u ruke investitora i političara i odvede razvoj gradova neplaniranim tokom. Ovakve situacije nazivamo investitorskim urbanizmom. Taj urbanizam nije zasnovan na potrebama građana, već na željama investitora. A cilj svih investitora je zarada, i to što veća. Pritom, oni ne mare za stvarne potrebe stanovnika.

Nedavno je predstavljen još jedan u nizu investitorskih urbanističkih projekata. Na mestu srušene istorijski vredne zgrade Saveznog ministarstva unutrašnjih poslova na početku beogradske ulice Kneza Miloša, koju je projektovao poznati slovenački arhitekta Ludvig Tomori, uskoro počinje gradnja novog urbanističkog monstruma. To je “Skajlajn Belgrejd”, koji je projektovao izraelski arhitekta Ami Mur (na slici). Radi se o kompleksu tri kule sa aneksima, među kojima najviša sadrži 40 spratova, sa ukupno 68.000 kvm stambeno-poslovnog prostora. Ova gigantska skalamerija biće sagrađena neposredno pored petlje auto-puta, na neprikladno maloj, saobraćajno i bezbednosno krajnje problematičnoj lokaciji. U oblandi “ekskluzive”, investitor prodaje Beograđanima urbanistički haos.

U Beogradu je nedavno boravila delegacija biroa “Gel arhitekts” iz Danske koja je predstavila “finalizaciju strategije” uređenja parka na Ušću. Prethodno je Savsku promenadu projektovala kompanija SWA iz Los Anđelesa. Pored hiljada naših nezaposlenih arhitekata, Beograd i dalje angažuje skupe strane “stručnjake”, pa čak i za trivijalne projekte kao što je uređenje zelenila gradskog priobalja. Zar je moguće da u Srbiji nema arhitekte koji može da izradi plan zelenih površina obala Save i Dunava?

Međutim, da su gradski čelnici pažljivije učili od gostiju - danskih arhitekata, znali bi da u Kopenhagenu nema višespratnih kula. Suprotno Beogradu, danska prestonica je odolela napadima investitorskog urbanizma i zadržala istorijski urbani karakter. Pariz je takođe sačuvao svoju istorijsku urbanu matricu, a visoku gradnju sveo na od centra udaljeni kvart Defans, gde je smestio mnogospratne kule. Na sličan način, Beograd bi trebalo da odredi urbanistički “zabran” izvan istorijskog jezgra, tamo gde monstruozna gradnja ne ugrožava građane i tu da planski kontroliše divljanje investitora. Novac dobijen od investitorskog urbanizma Grad treba da uloži u sanaciju urbanog tkiva. Jer, čak trećinu površine Beograda čine slamovi, a do danas nije urađena ijedna studija rešavanja ovog urbanističkog problema. To je razumljivo, jer saniranje haosa košta. Nasuprot tome, investitorski urbanizam puni gradsku kasu - sve dok ima kupaca.