Duh nestalog Beograda

NAJZNAČAJNIJI filmski zapis o Beogradu između dva svetska rata prikazan je juče na prestižnom italijanskom festivalu nemog filma, jedinstvenoj svetskoj manifestaciji koja se održava u Pordenoneu.

Reč je o dokumentarnom filmu "Beograd, prestonica Kraljevine Jugoslavije" reditelja i scenariste Vojina M. Đorđevića iz 1932, snimatelji su bili "Novak i Smeh", a producent preduzeće "Jugoslovenski prosvetni film". Svečana premijera prvog filma o našem glavnom gradu održana je u bioskopu "Uranija" sredinom marta 1932, koji je bio popunjen publikom do poslednjeg mesta.

Autor filma Vojin M. Đorđević (1897-1985) bio je poznati novinar, fotograf, istoričar filma, a u tom trenutku i generalni sekretar Državne filmske centrale u Beogradu. U vreme novinarske premijere, sredinom januara 1932, ovaj dokumentarac imao je alterantivni naslov "Beograd na razmeđu Istoka i Zapada", bio je dugačak 2.050 metara, a onda je za martovsku premijeru skraćen na oko 1.500 metara. Izveštač lista "Beogradske opštinske novine" napisao je tada da film "prikazuje prestonicu kakva je bila i kakva je danas, da je on jedan deo njene istorije, kao što je veran dokument njenog današnjeg intenzivnog života".

I mada su reakcije bile uglavnom pozitivne, tadašnji kritičari su smatrali da je film predugačak, da mu "fali osnovna linija" da bi bio razumljiv i strancima, zbog čega je skraćen za više od 500 metara. Kritičar tada politički uticajnog dnevnika "Vreme" zapisao je da se "posle sitnih fragmentarnih filmova bez osobitog značaja po opšti prikaz varoši, najzad pojavio film o Beogradu koji u celosti prikazuje život, stvaranje, vidike, istoriju i lepote naše prestonice".

Filmsku fresku Beograda, koji je iz turske kaldrme i vlažnih kuća od blata "uskočio" na moderni asfalt, izdigavši se iz pepela posle strahovitog uništenja i pljačkanja u Prvom svetskom ratu, premijerno ćemo videti početkom iduće godine.

PODVIG ARHIVA KINOTEKE

NA pripremi digitalne kopije prvog dokumentarca o Beogradu stručnjaci Arhiva Jugoslovenske kinoteke radili su nekoliko prethodnih meseci, a nova kopija je napravljena sa šest rolni radne kopije, u kojoj su kadrovi bili potpuno izmešani i nisu postojali međunapisi. Kako je objasnio Aleksandar Erdeljanović, upravnik Arhiva Kinoteke, oni su iskorišćeni iz sačuvanog originalnog Đorđevićevog scenarija, i svi se nalaze u novoj kopiji, iako neki kadrovi filma u vezi sa njima danas ne postoje.