Bajkoviti nagoveštaji sećanja

JEDNE noći pre 500 godina, 29. marta 1516. godine, u Veneciji, prestonici Mletačke republike, bučno su zalupljena jedna velika vrata. I zaključana. Tako je jedan deo varoši u parohiji Svetog Đirolama, ukupno tridesetak kuća, pretvoren u životni prostor za hiljadu doseljenika, Jevreja prognanih s raznih strana sveta. Odluka Veća desetorice i dužda Leonarda Loredana obradovala je te putnike, već umorne od stalnih selidbi, i slavili su taj događaj iako je kapija ograđenog dela varoši tokom noći ostajala zamandaljena, a izlazak njegovim žiteljima strogo zabranjen.

Ovi gosti - stanovnici prestonice Mletačke Republike mogli su na svojim tezgama da pozajmljuju novac, uz kamatu (što je hrišćanima bilo zabranjeno), kod njih su se mogle i zalagati stvari, imali su pravo da prodaju staru odeću i u drugim delovima grada. I da budu lekari. Ali morali su kao znak raspoznavanja da nose najpre žute, a onda i crvene kape. Ipak, mešali su se s ostalim Venecijancima. Na razne načine. Javno, kao i tajno. Hugo Prat tvrdio je godinama kasnije da zapravo nijedan Venecijanac ne bi mogao da se zakune kako nema nekog jevrejskog pretka.

Bilo kako bilo, Kanaređo, jedna od šest venecijanskih četvrti, odnosno Venecija sama, dobila je svoj Geto. Prvi među mnogima kasnije nazvanim istim imenom. Tačnije, sami Venecijanci su ga zvali Đeto, a prvi doseljenici, Aškenazi, reč preinačili u “tvrđu” - geto.

“Pet bajki o Venecijanskom getu” (kako glasi podnaslov knjige “Sirena koja se smeši” u izdanju kuće “Buka”) istkala je pripovedačka mašta Mirjane Ognjanović, čije je magične priče crtežima i akvarelima “obojio” Aleksandar Palavestra, arheolog, dajući im dodatni premaz fantazije.

Bajkovite priče Mirjane Ognjanović mnogo više su od nagoveštaja sećanja. One spajaju Saru Kopio Sulam, jednu od najobrazovanijih žena starog jevrejskog Geta, kojoj je rabin Leon Modena posvetio dramu “Ester”, posetioce čuvene Šekspirove “Sirenine krčme” iz Londona, sa Hugom Pratom, strip crtačem, romansijerom i tvorcem Korta Maltezea, sa kompozicijom renesansnog kompozitora i lautiste Džona Daulenda “Flow My Tears”...

Pet stotina godina od nastanka tog legendarnog prvog Geta, na obali Venecijanskog zaliva, u noći Crvenog Meseca, profesor A. Peragraš (što je pseudonim pod kojim je Palavestra objavio knjige “Ale i bauci - prilog proučavanju tajanstvenih bića Balkana” i “O ognjopardu - ogled iz kriptozoologije”) pomislio je da je ugledao legendarno Čudovište iz crne vode.

Prateći ga, dospeo je do Geta, dela varoši gde je upao u kovitlac pobrkanog vremena i mrežu znakova. Među njima su bili div, kockar, pesnikinja, cipela, duh. Uvodna priča i pet bajki iz knjige Mirjane Ognjanović, koje je ilustrovao sam A. Peragraš ali pod pravim imenom, govore o nekoj vrsti putovanja jednog simbola, o fantastičnim zbivanjima koja su mogla (možda i jesu?) da se dese u Venecijanskom getu i izvan njega.

Izlazak iz štampe “Sirene koja se smeši” sastavni je deo globalne manifestacije - obeležavanja pet vekova od osnivanja Venecijanskog geta - nekadašnjeg “prenaseljenog lavirinta od zidova”, kako ga je opisivao engleski pesnik Šeli, kao jedini događaj sa ovim prostora uvršten u taj globalni program.

LjUDSKA NARAV

GETO je tokom istorije postao znak otuđenja, odvajanja, omalovažavanja, zatvaranja, kaže u uvodnom tekstu autorka knjige, i dodaje: - Držimo se čvrsto nade da “Pet bajki o Venecijanskom getu” neće biti baš sasvim izlišne za čitaoca. Da će poslužiti bar kao nagoveštaj sećanja, odnosno podsticaj za sećanje. Pre 500 godina jedna reč promenila je značenje. Samo ta jedna promena značenja reči, a toliko je toga o ljudskoj naravi izašlo na videlo!

AUTORI

AUTORKA Mirjana Ognjanović bavi se, muzikom, književnim prevodilaštvom, tai-čijem, pa čak i novinarstvom. Pored prevoda književnih dela s italijanskog i engleskog jezika, objavila je i dve zbirke pripovedaka: “Začarani Velja i ostale muzičke priče” i “Nesanica za dvoje”, a njene priče sa ilustracijama Aleksandra Palavestre svojevremeno su objavljivane u “Politikinom zabavniku”.

Palavestra je profesor Filozofskog fakulteta u Beogradu. Bavi se teorijom i istorijom arheologije, praistorijskom arheologijom i heraldikom.